Chấn thương vùng vai là một tổn thương thường gặp, chấn thương mức độ từ té ngã đập vai tới chấn thương với lực nặng nề như tai nạn xe máy xe hơi gây ra các gãy xương bả vai, gãy xương đòn.

Giải Phẫu

Vai được hợp thành từ 3 xương; xương bả vai, xương đòn và xương cánh tay.

Các xương này kết hợp lại với nhau bởi mô mềm như dây chằng, gân, cơ, và bao khớp tạo thành 1 khối cho vai làm hoạt động.

Vai được tạo thành từ 3 khớp:  khớp ồ chảo cánh tay, khớp cùng đòn, khớp ức đòn

Vai vó vòng vai liên quan giữa xương bả vai và thành ngực, khớp chính của vai là khớp ổ chảo cánh tay, khớp được ví như chiếc banh đánh  Goft nằm trên giá đỡ.

Xương vùng vai được bao bọc khá nhiều lớp mô mềm: lớp trên cùng là cơ denta, giúp cho vai có hình dáng tròn, cơ này gúp cho cánh tay qua đầu.

Lớp lót ngay dưới cơ denta là túi hoạt dịch dưới caơ denta, có dịch bên trong.

Loại chấn thương khớp vai.

Có nhiều loại chần thương khớp vai:

–          Gãy xương: thường gặp nhất là gãy xương đòn, đầu trên xương cánh tay, xương bả vai.

–          Trật khớp khi 2 mặt khớp không trược được với nhau, trật khớp có thể liên quan tới 1 trong 3 khớp.

    • Trật khớp cùng đòn
    • Trật khớp ức đòn.
    • Trật khớp ổ chảo cánh tay, bao gồm trật ra trước hay trật ra sau

–          Tổn thương phần mềm như: rách dây chằn, gân , cơ, bao khớp cũng như rách chóp xoay, rách sụn viền

Phần này sẽ nói về gãy xương và trật khớp.

Nguyên nhân:

Gãy xương.

Gãy xương đòn hay đầu trên cánh tay có thể là nguyên nhân từ ngã dập trực tiếp hay tai nạn giao thông.

Xương bả vai được bảo vệ bởi thành ngực và cơ xung quanh nên khó bị gãy, một khi bị gãy xương bả vai thì lực phẩi thật mạnh như tai nạn giao thông, xương bả gãy thường kèm theo tổn thương ngực.

Trật khớp vai.

Trật khớp vai ra trước nguyên nhân do lực xoay ngoài quá mạnh trong tư thế cánh taydạng ngang vai, tổn thương này do nhiều nguyên nhân như té hay đánh trực tiếp vào vai.

Trật khớp vai ra sau ít gặp hơn trật khớp vai ra trước, thường sảy ra do bị cướp giật hay giệt điện, khi đó cơ phía trước vai bị co cứng và kéo căng.

Phân biệt với trật khớp cùng đòn.

Trật khớp cùng đòn cũng có thể được gân ra  bởi té đập vai trực tiếp hay nâng vật nặng, nó khớp cùng đòn thuộc vùng vai nhưng nó là một khớp khác của vai.

Dấu hiệu của gãy xương:

Dấu hiệu gãy xương phụ thuộc loại gãy xương, thông thường tìm các dấu hiệu chung:

–          Đau

–          Sưng bằm tím

–          Mất khả năng vận động vai

–          Cảm giác lạo xạo khi vận động vai

–          Biến dạng

Các dấu hiệu chuyên biệt: gãy xương đòn

Fractured clavicle (collarbone)

–          Sưng vùng giữa xương đòn

–          Có tiếng lạo xạo xương thậm chí có sự chồi lên của đầu xương ở dưới da.

–          Hạn chế biên độ vận động khớp nhưng không nhiều bằng gãy đầu trên cánh tay

 Các dấu hiệu chuyên biệt: gãy đầu trên cánh tay

Fractured head of the humerus.

–          Sưng nề nhiều vùng vai

–          Hạn chế nhiều sự vận dộng vai

–          Đau chói vùng vai

Các dấu hiệu chuyên biệt: gãy xương bả vai

–          Đau

–          Sưng nề

–          Bầm tím nặng nề vùng bả vai

Các dấu hiệu chuyên biệt: trật khớp cùng đòn.

–          Đau bên ngoài vai

–          Nhô lên hay lạo xạo phần trên ngoài của vai

–          Cảm giác gì đó nhô lên trên vùng vai.

Các dấu hiệu chuyên biệt: trật khớp vai.

–          Có khối nhô trước vai

–          Không thể vận động vai

–          Bàn tay xoay ngoài.

–          Cảm giác cánh tay bị bất lực không nhất lên được.

Chẩn đoán:

Hầu hết những gãy xương được chẩn đoán bằng X-Quang và thăm khám, đôi khi một số phương tiện hình ảnh khác như chụp CT, MRI.. khi cần.

Các phương pháp điều trị:

Gãy xương đòn.

Phần lớn các gãy xương đòn không cần phẫu thuật, phẫu thuật khi gãy di lệch nhiều xương chồi dưới  da thủng hay dọa đâm thủng da, bệnh nhân sẽ được phẫu thuật cố định xương bằng nẹp vít hay xuyên kim trong xương.

Gãy đầu trên cánh tay.

Phần lớn các gãy dầu trên cánh tay điều trị bằng không phẫu thuật nếu gãy xương không di lệch, khi di lệch nhiều cần được phẫu thuật nắn chỉnh và cố định xương, thường phẫu thuật cố định bằng nẹp vít, đinh hay bằng thay khớp tùy theo từng loại gãy.

Gãy xương bả vai.

Phần lớn các gãy xương bả vai không cần phẫu thuật,  điều trị bằng mang nẹp , đai vải bất động khớp vai, chườm lạnh, giảm đau, bệnh nhân cần được khám kỹ để tìm thêm các tổn thương kèm theo.

Khoản 10-20% các ca gãy xương bả vai cần được phẫu thuật, thường cho các gãy xương phạm mặt khớp, hay gãy xương kèm gãy xương đòn, xương gãy được cố định bằng nẹp và vít.

Trật khớp cùng đòn

Điều trị trật khớp cùng đòn phụ thuộc vào mức độ tổn thương cũng như hướng trật và nhu cầu sinh hoạt của bệnh nhân.

Phần lớn các trật khớp cùng đòn điều trị bảo tồn, những loại trật khớp lên trên, ra sau, hay xuống dưới thường cần phẫu thuật,

Phẫu thuật thường tái tạo dây chằng

Những người thể thao chuyên nghiệp hay những người lao động tay chân nặng nhọc thường điều trị phẫu thụât, nhưng kết quả cũng khác nhau không đự báo trước được.

Trật khớp vai.

Điều trị ban đầu của trật khớp vai là nắn trật khớp vai về vị trí ban đầu, thường được điều trị tại phòng cấp cứu.

Bệnh nhân thường được cho an thần  nhẹ và thoấc giảm đau, thường qua đường tĩnh mạch, người nắn thường kéo vai cho đến khi khớp được nắn trở lại, thường kiểm tra kêt quả bằng X-Quang, và được cố định bằng nẹp hay đai ôm vai đạc biệt.

Phương pháp điều trị trì hoãn phụ thuộc vào tuổi bệnh nhân, phụ thuộc vào số lần trật khớp vai và những tổn thương phần mềm khác đi kèm như rách chóp xoay, rách sụn viền..

Những bệnh nhân trên dưới 25 tuổi thường cần được phẫu thuật, mất vững liên tục(trật nhiều lần) thườn yêu cầu phẫu thuật. phẫu thật bao gồm việc sữa chữa rách của mô mềm như sụn viền bao khớp..

Cộc sống sau chần thương khớp vai

Sau gãy xương vai hay trật khớp thường ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày trong vòng nhiểu tuần hay nhiều tháng, phần lớn những tổn thương được điều trị bằng phẫu thuật hay không phẫu thuật cần được bất động trong giai đoạn đầu, và được theo dõi tập phục hồi chức năng.

Nếu tổn thương không quá nặng nề sự phục hồi nhanh chóng hơn, và trở lại chức năng sau 4-6 tuần đầu. Tập khớp vai có kiểm soạt theo chương trình rất cần thiết, tập vận động khớp vai giúp làm giảm cứng khớp, tăng biên độ vận động, giúp bệnh nhân lấy lại sức manh cơ.

Điều gì bạn nên thảo luận với bác sĩ phẫu thuật chỉnh hình?

Một số thông tin bạn cần tham vấn với bác sĩ chỉnh hình của bạn như:

–          Chính xác loại chấn thương bạn mắc phải?

–          Mức độ nặng nhẹ của chấn thương?

–          Kế hoạch điều trị như thế nào?

–          Những tai biến có thể có?

–          Liệu phẫu thuật có cần thiết không?

–          Thời gian phục hồi tối đa bao lâu?

–           Những kết quả mong muốn sẽ có trong thời gian ngắn và dài hạn như thế nào?

Leave a Comment